[178] Quyết định ngày 23.01.2020 của Tòa ICJ áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong Vụ kiện diệt chủng giữa Gambia và Myanmar

Ngày 23.01.2020, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) đã ra Quyết định áp dụng một số biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với Myanmar. Quyết định được đưa ra sau khi xem xét yêu cầu của Gambia đệ trình kèm với đơn kiện Myanmar vào ngày 11.11.2019 với cáo buộc Myanmar đã vi phạm nghĩa vụ theo Công ước chống diệt chủng năm 1948 (xem thêm giới thiệu về vụ việc tại post này).

Xem toàn văn quyết định (ý kiến riêng của Thẩm phán Xue, Thẩm phán Canado Trindade và tuyên bố của Thẩm phán ad hoc Kress), và tóm tắt trong thông cáo báo chí của Tòa.

Để có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, Tòa ICJ cần thỏa mãn năm điều kiện sau: (1) có thẩm quyền prima facie, (2) quyền muốn bảo vệ là có cơ sở, (3) có mối liên hệ giữa quyền đó và biện pháp yêu cầu, (4) có nguy cơ bị tổn hại không thể khắc phục, và (5) có tính khẩn cấp (xem thêm post này). Trong vụ việc này, với sự đồng thuận (unanimously) của tất cả các thẩm phán, Tòa ICJ xác định cả năm điều kiện trên đều thỏa mãn và đã áp dụng 04 biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với Myanmar. Cụ thể:

  • Myanmar phải thực thi tất cả mọi biện pháp trong quyền lực của mình để ngăn chặn các hành vi diệt chủng bị Công ước cấm đối với người Rohingya.
  • Myanmar có nghĩa vụ bảo đảm rằng lực lượng quân sự, các nhóm vũ trang không chính quy không có hành vi bị cấm theo Công ước đối với người Rohingya.
  • Myanmar phải có biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn việc phá hủy và bảo đảm bảo vệ các bằng chứng liên quan đến các hành vi bị Gambia cáo buộc.
  • Myanmar phải nộp báo cáo cho Tòa về các biện pháp mà nước này đã thực hiện theo yêu cầu của Tòa trong Quyết định này trong vòng 04 tháng, và sau đó là mỗi 06 tháng cho đến khi Tòa ra phán quyết cuối cùng.

Thẩm quyền prima facie

Do yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời  đệ trình trước khi Tòa xem xét cụ thể vụ việc, nên Tòa cần xác định mình có thẩm quyền sơ bộ (prima facie) thì mới có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Lưu ý rằng đây là thẩm quyền sơ bộ, do đó, hoàn toàn có khả năng khi xem xét cụ thể vụ việc Tòa kết luận mình không có thẩm quyền. Trong vụ việc này, Tòa xác định mình có thẩm quyền prima facie theo Điều IX của Công ước chống diệt chủng năm 1948 mà cả Gambia và Myanmar đều là thành viên ([16]-[38]).

Điểm thú vị trong vấn đề này là Myanmar cho rằng bảo lưu của Myanmar với Điều VIII của Công ước có tác dụng loại trừ thẩm quyền của Tòa theo Điều IX. Cụ thể, Điều VIII quy định bất kỳ quốc gia thành viên nào của Công ước có thể đề nghị “các cơ quan có thẩm quyền của Liên hợp quốc có biện pháp … thích hợp để ngăn chặn và chấm dứt hành vi diệt chủng.” Myanmar cho rằng Tòa ICJ là một trong các “các cơ quan có thẩm quyền của Liên hợp quốc” được nêu ở Điều VIII, do đó, việc Myanmar bảo lưu Điều này cũng có tác dụng loại trừ việc đệ trình tranh chấp lên Tòa theo Điều IX ([32]). Tòa cho rằng Điều VIII và IX là hai điều khoản có phạm vi áp dụng khác nhau, mà Myanmar không bảo lưu Điều IX nên việc bảo lưu Điều VIII không có tác dụng ngăn lại đơn kiện của Gambia theo Điều IX ([35]-[36]).

Reservation to Art VIII Genocide Conv

Quyền được yêu cầu bảo vệ là có cơ sở

Tòa xem xét định nghĩa về hành vi diệt chủng và các hành vi bị cấm khác theo Công ước, nghị quyết của Đại hội đồng Liên hợp quốc và báo cáo của Phái bộ điều tra (Fact-Finding Mission) và chính phát biểu của Myanmar về khả năng có việc sử dụng vũ lực không thích đáng cũng như không ngăn chặn được các hành vi hôi của, phá hủy tài sản của người dân ([49]-[55]). Tòa xác định rằng “các bằng chứng và hoàn cảnh nêu trên … đủ để kết luận rằng các quyền mà Gambia yêu sách và muốn bảo vệ … là có cơ sở.” (56).

Mối liên hệ giữa quyền được yêu cầu bảo vệ và các biện pháp được Gambia yêu cầu

Tòa xem xét các biện pháp mà Gambia yêu cầu để xem việc áp dụng các biện pháp này có cần thiết để bảo vệ các quyền nêu trên hay không. Tòa kết luận ba biện pháp đầu của Gambia đúng là nhằm bảo vệ các quyền trên (bao gồm: yêu cầu quyền của người Rohingya ở Myanmar phải được bảo vệ theo Công ước, quyền của Gambia được buộc Myanmar phải tuân thủ Công ước, và quyền yêu cầu bảo vệ bằng chứng) ([61]). Biện pháp thứ tư và thứ năm chỉ yêu cầu chung chung là không có hành động làm phức tạp hay mở rộng tranh chấp, và cung cấp thông tin (ibid.). Biện pháp thứ sáu không cần thiết. Như vậy, ít nhất có ba biện pháp thỏa mãn điều kiện về mối liên hệ ([63]).

 Nguy cơ tổn hại không thể khắc phục và tính cấp thiết

Tòa dẫn lại Điều 41 của Quy chế Tòa rằng quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời chỉ có khi có khả năng có tổn hại không thể khắc phục đối với các quyền mà Tòa đang được yêu cầu xem xét hoặc khi việc không tuân thủ các quyền này có thể dẫn đến hậu quả không thể khắc phục ([64]). Tuy nhiên, Tòa cũng nhấn mạnh rằng Tòa chỉ áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi có tình huống cấp thiết “theo nghĩa là có nguy cơ thực sự và nhãn tiền một tổn hại không thể khắc phục có thể phát sinh trước khi Tòa ra phán quyết cuối cùng” ([65]). Tính cấp thiết được thỏa mãn nếu nguy cơ đó có thể “xảy ra bất kỳ thời điểm nào” (occur at any moment) trước khi có phán quyết cuối cùng (ibid.).

Tòa xác định quyền của người Rohingya có thể bị tổn hại không thể khắc phục bởi vì chính bản chất và các giá trị cơ bản mà Công ước chống diệt chủng bảo vệ ([70]). Dẫn lại nghị quyết của Đại hội đồng và báo cáo của Phái bộ điều tra đã nêu ở trên, Tòa xác định rằng người Rohingya tại Myanmar “vẫn đang đặc biệt dễ tổn hại” (extremely vulnerable) ([71]-[72]). Tòa cho rằng các biện pháp mà Myanmar đang thực hiện để tạo điều kiện cho người Rohingya và hòa giải dân tộc là không đủ để loại trừ nguy cơ bởi vì Myanmar không đưa ra cho Tòa thấy bất kỳ biện pháp chi tiết nào nhằm bảo vệ cụ thể người Rohingya ([73]). Tòa kết luận có tồn tại nguy cơ thực sự và nhãn tiền tổn hại không thể khắc phục (a real and imminent risk of irreparable prejudice) với các quyền mà Gambia viện dẫn ([75]).

Tư cách khởi kiện của Gambia

Một vấn đề quan trọng khác Tòa cần xem xét riêng là vấn đề tư cách khởi kiện của Gambia (standing). Myanmar cho rằng Gambia không có tư cách khởi kiện bởi vì Gambia “không hề bị đặc biệt ảnh hưởng bởi các cáo buộc vi phạm của Myanmar”, và về nguyên tắc chỉ có quốc gia bị thiệt hại mới có quyền truy cứu trách nhiệm của một quốc gia khác ([39]). Myanmar chỉ ra rằng trong vấn đề người Rohingya, chỉ có Bangladesh là quốc gia bị đặc biệt ảnh hưởng mới là nước có tư cách khởi kiện (ibid.).

Tòa bác bỏ lập luận trên ([41]). Dẫn lại một phán quyết trước đó, Tòa cho rằng tất cả các quốc gia đều có “một lợi ích chung” (a common interest) trong việc bảo đảm ngăn chặn hành vi diệt chủng. Điều đó hàm ý rằng đây là nghĩa vụ mà một quốc gia thành viên phải thực hiện đối với tất cả các quốc gia thành viên còn lại của Công ước. Áp dụng tương tự phán quyết năm 2012 trong Vụ liên quan đến nghĩa vụ khởi tố hoặc dẫn độ giữa Bỉ và Senegal, Tòa cho rằng các nghĩa vụ của Công ước chống diệt chủng là các nghĩa vụ erga omnes partes. Theo đó, bất kỳ quốc gia nào cũng có quyền truy cứu trách nhiệm của một quốc gia khác mà không nhất thiết phải là quốc gia bị đặc biệt ảnh hưởng. Xem thêm post về Quy phạm omnes erga trong luật quốc tế.

Gambia v Myanamr standing issue

Trần. H. D. Minh

———————————————–

One thought on “[178] Quyết định ngày 23.01.2020 của Tòa ICJ áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong Vụ kiện diệt chủng giữa Gambia và Myanmar

Add yours

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Create a website or blog at WordPress.com

Up ↑

%d bloggers like this: