[40] Vùng Catalan ly khai khỏi Tây Ban Nha

(Cập nhật ngày 26/11/2017, bổ sung phát ngôn của NPN Bộ Ngoại giao Việt Nam) Ngày 10 tháng 10 năm 2017 Tổng thống vùng Catalan thuộc Tây Ban Nha đã ký văn kiện tuyên bố độc lập tách vùng Catalan khỏi Tây Ban Nha.[1] Tuyên bố này thành lập một nước cộng hoà độc lập và có đầy đủ chủ quyền cho vùng Catalan và đề nghị các quốc gia và tổ chức quốc tế công nhận nước cộng hoà này.[2] Sau đó, Tổng thống vùng Catalan cũng đã đề nghị nghị viện vùng này đình chỉ thi hành tuyên bố độc lập trên nhằm có thời gian để đàm phán một giải pháp ly khai hoà bình với chính phủ Tây Ban Nha ở Madrid. Thủ tướng Tây Ban Nha sau đó đã có phát biểu yêu cầu Catalan rút lại ý định ly khai, và đe doạ sẽ đình chỉ quy chế tự trị của vùng này và áp đặt quyền kiểm sát trực tiếp từ Madrid.[3] Thủ tướng Tây Ban Nha đe doạ sẽ kích hoạt Điều 155 Hiến pháp nước này nếu Catalan tiếp tục có ý định ly khai.[4]

Việc vùng Catalan tuyên bố độc lập là kết quả theo sau một cuộc trưng cầu dân ý vào ngày 01/10/2017 với tính hợp pháp và kết quả còn gây tranh cãi. Theo chính quyền vùng Catalan, 90% người dân lựa chọn độc lập; trong khi Madrid cho rằng những người phản đối độc lập không tham gia, do đó tỷ lệ ủng hộ ly khai chỉ là 43%.[5]

Catalan là một vùng tự trị thuộc Tây Ban Nha với thủ phủ là thành phố Barcelona, có khoảng 7.5 triệu dân (chiếm 16.2%), GDP ước đạt 336 tỷ USD (cao nhất so với các vùng khác thuộc Tây Ban Nha).[6]

14614-catalonia-location-map

Nguồn: www.mapsofworld.com

Catalan và Kosovo?

Vùng Catalan và Kosovo là hai ví dụ gần đây nhất về ly khai tách khỏi một quốc gia độc lập, có chủ quyền. Trong cả hai trường hợp chính quyền vùng đều đưa ra tuyên bố độc lập đơn phương, và đều bị phản đối từ chính phủ trung ương (trong trường hợp Kosovo là chính phủ Serbia). Điểm khác nhau lớn nhất trong hai trường hợp này là sự can thiệp của bên ngoài. Trong trường hợp Kosovo, vùng tự trị thuộc Serbia này đang được quản lý bởi một chính quyền tự trị trong khuôn khổ của Liên hợp quốc theo một nghị quyết của Hội đồng Bảo an. Sau khi tuyên bố độc lập khỏi Serbia năm 2008, Kosovo đã nhận được khoảng 100 nước công nhận. Ngược lại vùng tự trị Catalan không có sự can thiệp từ các quốc gia bên ngoài, mà vấn đề nằm ngay trong nội bộ Tây Ban Nha (tương tự như trường hợp phong trào đòi ly khai ở Scotland thuộc Anh và Quebec thuộc Canada).

Catalan và Ý kiến tư vấn của Toà ICJ trong vụ Kosovo

Trong Ý kiến tư vấn năm 2010 Toà ICJ cho rằng luật pháp quốc tế không cấm việc đưa ra tuyên bố độc lập đơn phương. Theo đó, việc chính quyền tự trị lâm thời Kosovo đưa ra tuyên bố độc lập đơn phương ly khai khỏi Serbia không vi phạm luật pháp quốc tế. Ở đây cần làm rõ là Toà ICJ chỉ xem xét đến hành vi “đưa ra” tuyên bố mà không xét đến giá trị pháp lý của chính “tuyên bố” đó. Nếu áp dụng tương tự vào trường hợp Catalan có thể thấy Catalan cũng không vi phạm luật pháp quốc tế khi đưa ra tuyên bố độc lập của mình. Cái có thể vi phạm (có thể) là luật pháp của chính Tây Ban Nha.

Việt Nam trong vụ Kosovo, quy chiếu vào trường hợp Catalan

Việt Nam đã từng đưa ra quan điểm của mình trước Toà ICJ liên quan đến việc Kosovo ly khai. Quan điểm đó, nếu vẫn còn được duy trì, có thể là chỉ dấu quan trọng cho việc Việt Nam nhìn nhận hành động ly khai của Catalan như thế nào. Theo quan điểm của Việt Nam, nguyên tắc bình đẳng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là quy định jus cogens, có giá trị pháp lý cao nhất, không thể bị vi phạm, và quyền dân tộc tự quyết cũng không thể là căn cứ cho việc hợp pháp hoá hành vi ly khai đơn phương.[7] Đối với vấn đề Kosovo, Việt Nam kết luận rằng:

“… giải pháp cho vấn đề quy chế của Kosovo đòi hỏi phải xem xét đầy đủ bối cảnh khu vực Balkans và phải được sự đồng ý của tất cả các bên liên quan và phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, trong đó có nguyên tắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và hòa bình giải quyết tranh chấp. Vì một khu vực Balkans hòa bình và ổn định, Việt Nam ủng hộ vai trò quan trọng của Liên hợp quốc và phái bộ UNMIK trong vấn đề này và kêu gọi tất cả các bên liên quan tái củng cố quan hệ có tính xây dựng với Liên hợp quốc và phái bộ UNMIK trong khuôn khổ Nghị quyết 1244 của Hội đồng Bảo an và sẽ làm việc hướng đến một giải pháp lâu dài bằng các biện pháp hòa bình và phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc, và Nghị quyết 1244 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và các quy định khác của luật pháp quốc tế chung.

Quan điểm trên không thực sự rõ ràng nhưng có thể có ý kiến giải thích rằng cách thức ly khai duy nhất mà Việt Nam có vẻ chấp nhận là ly khai dựa trên thoả thuận của tất cả các bên liên quan. Điều này được minh chứng trong trường hợp Nam Sudan – quốc gia non trẻ nhất trên thế giới, thành lập và được công nhận sau một cuộc trưng cầu dân ý trên toàn quốc được tiến hành dựa trên một thoả thuận hoà bình giữa tất cả các bên liên quan.[8] Trong chuyến thăm Sudan vào tháng 06/2011 ngay trước khi Nam Sudan được kết nạp vào Liên hợp quốc và được Việt Nam công nhận, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đoàn Xuân Hưng đã nêu rõ quan điểm của Việt Nam rằng: “Việt Nam tôn trọng sự lựa chọn của nhân dân Sudan và ủng hộ tiến trình hoà bình Sudan.”[9]

Ngày 31/10/2017 Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã có phát ngôn chính thức rằng: “Đây là công việc nội bộ của Tây Ban Nha và cần được giải quyết trên cơ sở tôn trọng Hiến pháp và pháp luật, vì sự thống nhất và ổn định của Tây Ban Nha.[10] Phát ngôn ngắn này nhắc đến ba ý. Thứ nhất, vấn đề ly khai của vùng Catalan là công việc nội bộ của Tây Ban Nha, và theo nguyên tắc cấm can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, không nước nào có quyền hay được phép can thiệp vào vấn đề này. Nói cách khác chính Tây Ban Nha và các cơ quan, tổ chức của nước này sẽ tự giải quyết mà không có bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài. Thứ hai, vấn đề này cần được giải quyết trên cơ sở pháp luật của Tây Ban Nha, bao gồm Hiến pháp của nước này. Mặc dù phát ngôn chỉ nói đến “pháp luật” nói chung nhưng nên được hiểu là pháp luật của nước này mà không phải pháp luật quốc tế. Thứ ba, hướng giải quyết mà Việt Nam đề xuất là phải giữa được sự thống nhất và ổn định của Tây Ban Nha. Ý này đã hàm ý Việt Nam không ủng hộ xu hướng ly khai, mà nhấn mạnh đến sự toàn vẹn lãnh thổ, và hoàn toàn phù hợp với quan điểm nhất quán của Việt Nam về vấn đề ly khai nói chung.

Trần H. D. Minh

————————————————————————–

[1] https://www.reuters.com/article/us-spain-politics-catalonia-document/catalan-leader-signs-document-declaring-independence-from-spain-idUSKBN1CF2VI

[2] Như trên.

[3] https://www.reuters.com/article/us-spain-politics-catalonia/spain-gives-catalan-leader-eight-days-to-drop-independence-idUSKBN1CG12O

[4] Điều 155 Hiến pháp năm 1978 của Tây Ban Nha quy định:

“1. Nếu một Cộng đồng tự trị không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo Hiến pháp này hoặc các luật khác, hoặc có hành động theo cách thức làm tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích chung của nước Tây Ban Nha, sau khi có khiếu nại đến Tổng thống của Cộng đồng tự trị mà không có câu trả lời thoả mãn, Chính phủ có thể thực thi tất cả các biện pháp cần thiết để buộc Cộng đồng đó phải thực hiện các nghĩa vụ hoặc để bảo vệ các lợi ích chung nêu trên, sau khi có sự phê chuẩn từ đa số của Thượng viện.

  1. Nhằm thực thi các biện pháp được trù định tại khoản trên, Chính phủ có thể ban hành các chỉ đạo cho tất cả các cơ quan công quyền của Cộng đồng tự trị.”

[5] Như trên.

[6] Wikipedia (cross-check needed).

[7] http://iuscogens-vie.com/2017/04/02/14/

[8] https://usatoday30.usatoday.com/news/topstories/2011-01-30-2052877353_x.htm

[9] https://www.mofa.gov.vn/vi/nr040807104143/nr040807105001/ns110623083734/view

[10] https://www.mofa.gov.vn/vi/tt_baochi/pbnfn/ns171101100103

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Create a website or blog at WordPress.com

Up ↑

%d bloggers like this: