[148] Sự nguỵ biện của Trung Quốc về nguyên tắc “tự do hàng hải” trên biển

Ngày 24 tháng 7 năm 2019 vừa qua, tại Washington D.C. (Mỹ) đã diễn ra Hội thảo Biển Đông lần thứ 9 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS). Hội thảo có sự tham dự của ông Liu XiaoBo (Lưu Hiểu Ba) – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu hải quân thế giới, Viện hàng lâm quốc gia về Nghiên cứu Biển Đông. Bài phát biểu của ông Lưu xoay quanh nguyên tắc “tự do hàng hải” (freedom of navigation) tại Biển Đông, tập trung vào sự xung đột trong cách diễn giải nguyên tắc tự do biển cả giữa Mỹ và Trung Quốc. Ông Lưu cho rằng các hoạt động trong chương trình “tự do hàng hải” (FONOP)  trên Biển Đông của Mỹ được xem như là các hành vi khiêu khích với Trung Quốc, ảnh hưởng đến chủ quyền và quyền lợi nòng cốt của Trung Quốc. Do đó, làm cho Trung Quốc tăng cường các hoạt động quân sự tại Biển Đông, nhất là tại các căn cứ quân sự trên các đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây dựng trái pháp luật tại vùng biển này.

Đây là những nhận định thường xuyên được đưa ra bởi chính phủ Trung Quốccác học giả của nước này khi nói về chương trình FONOP của Mỹ. Nhìn từ góc độ Luật pháp quốc tế, đây là một sự nguỵ biện. Bởi vì, tại sao một hành vi phù hợp theo luật quốc tế lại có thể xem như là cơ sở để một quốc gia tăng cường các hoạt động quân sự của mình?

Thế nào là tự do hàng hải?

3-63

Theo Công ước Luật Biển 1982, biển của các quốc gia ven biển được chia thành từng vùng với giá trị pháp lý khác nhau, và căn cứ theo từng vùng này mà tàu thuyền của quốc gia nước ngoài có các quyền đi lại tương ứng. Đối với lãnh hải, vùng nước rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở, tàu thuyền nước ngoài có “quyền đi lại vô hại”. Tức là các tàu thuyền này phải đi qua một cách nhanh chóng, liên tục và khẩn trương. Nhưng với các vùng biển còn lại, vùng biển đặc quyền kinh tế và xa hơn là vùng biển cả, tàu thuyền nước ngoài được hưởng sự tự do hàng hải. Khái niệm “tự do lại đi” có nội hàm rộng hơn “đi lại vô hại”, bởi vì các tàu thuyền không cần đi qua một cách nhanh chóng.

Các nguyên tắc pháp lý đối với vấn đề đi lại của các tàu trên biển đã được các quốc gia trên thế giới áp dụng một cách rộng rãi và đồng nhất. Từ đó, các nguyên tắc này cũng đã được Toà án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) khẳng định là các tập quán quốc tế, điều này có nghĩa là dù không phải là thành viên của Công ước Luật Biển 1982, các quốc gia khác vẫn có thể áp dụng, trong đó có Mỹ.

Tại Biển Đông, sau phán quyết của Toà trọng tài phụ lục VII trong Vụ kiện Biển Đông, Công ước Luật Biển 1982, đa số các vùng biển tại đây là các vùng biển mà các tàu thuyền các quốc gia trên thế giới đều có thể tự do hàng hải. Thứ nhất, đó là bởi vì theo phán quyết, các thực thể tại Trường Sa không thể nào tạo ra được vùng biển xa hơn 12 hải lý xung quanh nó. Thứ hai, các quốc gia thành viên của Công ước cũng không thể nào có được các vùng biển ngoài các vùng biển mà Công ước cho phép. Tức là, không thể tạo ra các vùng biển có chủ quyền xa hơn 12 hải lý tính từ đường cơ sở của mình (gián tiếp bác bỏ tính chất pháp lý của đường chín đoạn). Quan trọng hơn, các đảo nhân tạo được xây dựng trên các thực thể chìm dưới mặt nước biển khi thuỷ triều lên, thậm chí không thể có vùng biển của riêng nó. Do đó, giờ đây vùng nước phía Nam của Biển Đông là vùng nước rộng lớn và mở cho tất cả các tàu thuyền của tất cả mọi quốc gia đi lại một cách tự do. Tương tự với vùng biển xung quanh quần đảo Hoàng Sa, mặc dù các thực thể tại đây chưa thể xác định có thể có vùng biển xa hơn 12 hải lý hay không, các quốc gia ven biển cần phải xác định rằng ngoài vùng lãnh hải, các tàu thuyền của các quốc gia nước ngoài được hưởng thụ quyền tự do hàng hải.

Vùng biển rộng lớn tại quần đảo Trường Sa mà các tàu thuyền của mọi quốc gia có quyền tự do hàng hải.

Screen Shot 2019-07-30 at 2.47.41 PM(Nguồn: Sáng kiến minh bạch hàng hải châu Á (AMTI))

Chương trình tự do hàng hải

Chương trình tự do hàng hải (FONOP) của Mỹ ra đời từ năm 1979 với mục tiêu cơ bản là nhằm thể hiện quan điểm của Mỹ đối với các yêu sách trên biển của các quốc gia trên toàn thế giới, ở một quy mô không phô trương, không sử dụng vũ lực. Ở Biển Đông, hoạt động này của Mỹ thách thức sự hợp pháp của đường chín đoạn của Trung Quốc và các đảo nhân tạo của quốc gia này.

Mỹ đã thực hiện các hoạt động FONOP của mình tại Biển Đông từ thời tổng thống Obama, nhưng nó được thực hiện một cách thường xuyên hơn dưới thời tổng thống Donald Trump. Trong năm 2019, đã có 2 đợt Mỹ tiến hành chương trình FONOP vào tháng 1tháng 6. Các tàu chiến của Mỹ đã thực hiện “đi lại vô hại” trong vùng biển 12 hải lý của các thực thể tại Hoàng Sa và Trường Sa. Và theo luật biển, đây là một hành vi hợp pháp đối với các loại tàu thuyền.

Ngoài Mỹ, các quốc gia khác như Anh và Pháp cũng đã thực hiện hành vi tự do hàng hải của mình tại Biển Đông.

Sự nguỵ biện của Trung Quốc

Theo luật biển quốc tế và theo phán quyết của Toà trọng tài phụ lục VII trong Vụ kiện Biển Đông, có thể nói, Biển Đông hiện giờ là một vùng biển mở, các tàu thuyền của tất cả các quốc gia đều có thể đi lại hợp pháp tương ứng với từng vùng biển trong khu vực này mà không bị cản trở bởi quốc gia nào. Do đó, Trung Quốc không thể lấy việc đi lại của các tàu chiến của Mỹ trong khu vực Biển Đông một cách hợp pháp là cơ sở để Trung Quốc tăng cường sự hiện diện quân sự của mình tại đây, đặc biệt là việc xây dựng trái phép các đảo nhân tạo trên Biển Đông và quân sự hoá các căn cứ này. Đây là một sự nguỵ biện, Trung Quốc đã đánh tráo khái niệm của luật pháp để tạo cớ cho các hành vi phi pháp của mình tại Biển Đông.

Thực tế, việc Trung Quốc xây dựng đảo nhân tạo và phát triển các căn cứ quân sự tại Biển Đông là để cố gắng kiểm soát vùng biển rộng lớn này và ức hiếp các quốc gia xung quanh. Ví dụ điển hình nhất là trong sự kiện liên quan đến bãi Tư Chính trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam, tàu vũ khí hạn nặng 3511 của Trung Quốc có thể liên tục xuất hiện tại vùng biển Việt Nam sau khi có thể nhanh chóng tiếp tế nhiên liệu từ căn cứ của Trung Quốc tại Đảo Chữ Thập. Có thể nói, chính sự xuất hiện của các căn cứ quân sự của Trung Quốc làm xấu đi tình hình tạo Biển Đông, ảnh hưởng đến hoà bình khu vực. Đây mới chính là các hoạt động đi ngược với luật pháp quốc tế.

Phạm Ngọc Minh Trang

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Create a website or blog at WordPress.com

Up ↑

%d bloggers like this: