[232] Cách tiếp cận của Tòa án Công lý quốc tế đối với các tranh chấp chủ quyền quần đảo, nhóm đảo, cụm đảo

Tóm tắt: Đối với các vụ tranh chấp chủ quyền quần đảo, nhóm đảo, cụm đảo giữa các quốc gia, Toà án Công lý quốc tế (ICJ) có hai cách tiếp cận chủ yếu: một là, xem toàn bộ quần đảo, nhóm đảo, cụm đảo như một thể thống nhất hoặc hai là, đưa ra kết luận cho từng cấu trúc biển riêng lẻ trong quần thể có tranh chấp. Cách tiếp cận toàn bộ các cấu trúc như một thể thống nhất hay riêng lẻ từng cấu trúc biển có ảnh hưởng nhất định đến kết quả cuối cùng của vụ tranh chấp. Bài viết tập trung làm rõ hướng tiếp cận trong thực tiễn xét xử của Tòa án Công lý quốc tế thông qua sáu vụ việc có đối tượng tranh chấp là quần đảo, nhóm đảo, cụm đảo; để từ đó đưa ra kiến nghị lập trường phù hợp cho Việt Nam đối với tranh chấp Hoàng Sa và Trường Sa.

Từ khóa: Án lệ, tranh chấp chủ quyền, Hoàng Sa, Trường Sa, Tòa án Công lý quốc tế

1. Tóm tắt sáu vụ việc tranh chấp chủ quyền quần đảo, nhóm đảo, cụm đảo được Tòa ICJ giải quyết đến năm 2023

Từ năm 1948 đến năm 2023, theo danh mục các bản án của Tòa ICJ[1], có sáu vụ việc tranh chấp chủ quyền có đối tượng là các nhóm đảo, cụm đảo, quần đảo. Sáu vụ việc này có nội dung rất phức tạp bao gồm nhiều vấn đề pháp lý đan xen, nhằm phục vụ cho câu hỏi nghiên cứu của bài viết, chỉ có những thông tin liên quan trực tiếp đến cách tiếp cận đối tượng tranh chấp của Tòa như một thể thống nhất hay xét từng cấu trúc riêng lẻ khi phân xử chủ quyền đối với các nhóm đảo, cụm đảo, quần đảo sẽ được lược thuật lại.

(1) Trong vụ Tranh chấp lãnh thổ, đảo và phân định biển giữa El Salvador và Honduras (1986-1992), đối tượng tranh chấp là các cấu trúc El Tigre, Meanguera và Meanguerita. Trong đó, Meanguerita rất nhỏ, không có người ở và tiếp giáp với Meanguera, quy thuộc vào Meanguera. Dựa trên các chứng cứ chiếm hữu thực sự của hai bên, Tòa đã công nhận chủ quyền cấu trúc El Tigre của Honduras, còn Meanguera (cùng với Meanguerita) thuộc về El Salvador.[2]

(2) Trong vụ Phân định biển và các vấn đề lãnh thổ giữa Qatar và Bahrain (1991-2001), đối tượng tranh chấp là quần đảo Hawar và đảo Janan. Dựa vào Quyết định giải quyết tranh chấp chủ quyền đã có vào năm 1939 của Chính phủ Anh mà Bahrain và Qatar đã đồng thuận nhờ nước Anh giải quyết tranh chấp giữa hai nước trước khi Toà ICJ thụ lý vụ việc, Tòa công nhận chủ quyền quần đảo Hawar cho Bahrain. Còn đảo Janan – không nằm trong Quyết định năm 1939 của Chính phủ Anh – thuộc về Qatar.[3]

(3) Trong vụ Chủ quyền đối với đảo Pulau Ligitan và Pulau Sipadan giữa Indonesia và Malaysia (1998-2002), đối tượng tranh chấp là hai đảo Pulau Ligitan và Pulau Sipadan. Dựa vào chứng cứ chiếm hữu thực sự, Tòa đưa ra phán quyết công nhận chủ quyền của Malaysia đối với hai đảo.[4]

(4) Trong vụ Tranh chấp lãnh thổ và biển giữa Nicaragua và Honduras trong Biển Caribbe (1999-2007), đối tượng tranh chấp là đảo Bobel Cay, Savanna Cay, Port Royal Cay và South Cay. Dựa vào các chứng cứ chiếm hữu thực sự, Tòa công nhận chủ quyền của Honduras đối với toàn bộ các đảo tranh chấp.[5]

(5) Trong vụ Chủ quyền đối với đảo Pedra Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks và South Ledge giữa Malaysia và Singapore (2003-2008), đối tượng tranh chấp là đảo Pedra Branca/ Pulau Batu Puteh, Middle Rocks và South Ledge. Bằng việc xác định dựa theo nguyên tắc chiếm hữu thực sự, Tòa đưa ra phán quyết đảo Pedra Branca/ Pulau Batu Puteh thuộc về Singapore và đảo Middle Rocks thuộc về Malaysia. Bãi cạn South Ledge nằm trong vùng chồng lấn lãnh hải do Pedra Branca/ Pulau Batu Puteh và Middle Rocks tạo ra. Tòa không được các bên ủy quyền phân định lãnh hải nên Tòa chỉ tuyên bố về nguyên tắc rằng chủ quyền đối với bãi cạn South Ledge thuộc về quốc gia có lãnh hải bao quanh nó.[6]

(6) Trong vụ Tranh chấp lãnh thổ và biển giữa Nicaragua và Colombia (2001-2012), đối tượng tranh chấp là quần đảo San Andrés, Providencia và Santa Catalina. Dựa trên chứng cứ về chiếm hữu thực sự, Tòa kết luận rằng quần đảo San Andrés và các đảo tranh chấp thuộc về Colombia.[7]

2. Một số nhận định về cách tiếp cận của Tòa ICJ trong các tranh chấp chủ quyền liên quan đến quần đảo, nhóm đảo, cụm đảo

Thứ nhất, Tòa ICJ xác định quy chế pháp lý của các thực thể trước rồi mới xem xét đến vấn đề chủ quyền. Cụ thể hơn, Toà ICJ chỉ xác định chủ quyền với các đảo hoặc đảo đá (high-tide elevations), các cấu trúc bãi cạn lúc chìm lúc nổi (low-tide elevations) hoặc bãi ngầm không phải đối tượng phân xử chủ quyền.

Khác với một số vụ việc có đối tượng tranh chấp là một đảo đơn lẻ hay một phần lãnh thổ trên lục địa khi mà nguồn luật chủ yếu là các nguyên tắc thụ đắc lãnh thổ, các tranh chấp có đối tượng là một nhóm đảo, cụm đảo, quần đảo có mối liên hệ mật thiết hơn với luật biển, đặc biệt là các khái niệm và quy chế pháp lý liên quan đến các cấu trúc biển như quần đảo, đảo, đảo đá, bãi cạn lúc chìm lúc nổi,… Vì vậy, trước tiên Tòa đã xác minh một cách chuẩn xác nhất về tình trạng địa lý tự nhiên (không tính các yếu tố nhân tạo như cải tạo, bồi lấp, xây dựng,…) của các cấu trúc biển trong phạm vi tranh chấp. Tất cả các phán quyết đều ghi nhận rất rõ về tình trạng địa lý này.

Cụ thể, trong vụ Qatar và Bahrain, xung quanh đảo Janan còn có Hadd Janan nhưng vì Hadd Janan là một bãi cạn nên Tòa phân xử hai cấu trúc biển này như là một[8] và cùng với đảo Janan thuộc về Qatar[9]. Trong vụ Nicaragua và Honduras, Tòa đã phải xác định bốn cấu trúc được các bên đệ trình là cấu trúc nổi khi thủy triều cao dựa theo Điều 121 Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982[10] trước khi xét đến vấn đề chủ quyền. Trong vụ Malaysia và Singapore, Tòa chỉ xác định chủ quyền của Pedra Branca/ Pulau Batu Puteh và Middle Rocks vì đây là cấu trúc nổi còn bãi cạn South Ledge phải để lại cho hai bên tiếp tục các tiến trình phân định biển[11]. Trong vụ Nicaragua và Colombia, Tòa đã ghi nhận trong bản án tình trạng địa lý của từng cấu trúc rất cụ thể dù đó là một vùng tranh chấp với rất nhiều cấu trúc biển khác nhau[12] trước khi xem xét đến các chứng cứ xác lập chủ quyền của các bên.

Thứ hai, Tòa ICJ tôn trọng quan niệm cũng như cách tiếp cận của các bên trong vụ kiện. Nếu các bên đều xem quần thể cấu trúc biển đang tranh chấp đó là một khối thống nhất thì Tòa sẽ xem xét các chứng cứ thực thi chủ quyền của các bên đối với toàn thể các cấu trúc như một thể thống nhất.

Trong vụ El Salvador và Honduras, Tòa nhận định Meanguerita tuy là một cấu trúc nổi nhưng rất nhỏ, không có người ở và tiếp giáp với Meanguera, các bên đương sự đều xem hai thực thể này là một thể thống nhất (a single insular unity) và không có đệ trình của bên nào đề nghị xét xử riêng đối với hai đảo này[13]. Do đó, Tòa cũng đối xử hai cấu trúc như một chỉnh thể phụ thuộc vào cấu trúc lớn hơn là Meanguera.

Trong vụ Nicaragua và Colombia, Tòa đã xác định quần đảo San Andrés như một thể thống nhất vì xét lập luận của hai bên tranh chấp là Nicaragua và Colombia cũng như các bên thứ ba khác đều nhận định đây là một quần đảo, các chứng cứ đều gọi chung nhóm cấu trúc biển này là quần đảo San Andrés, Providencia và Santa Catalina.

Tương tự, trong vụ Qatar và Bahrain, quần đảo Hawar cũng được mô tả là một quần thể nhiều đảo, đảo đá, bãi cạn[14] … nhưng cả hai bên đều đề nghị Tòa đưa ra phán quyết chung cho tất cả thực thể như một khối thống nhất và Tòa cũng chấp nhận triển khai hướng phân tích lập luận của các bên như vậy.

Thứ ba, việc các bên tiếp cận theo hướng tách từng cấu trúc riêng lẻ hay một thể thống nhất là một chiến thuật tranh tụng nhằm phát huy tối đa cơ sở lập luận của mình và có ảnh hưởng nhất định đến kết luận cuối cùng của Tòa.

Honduras đã có cùng một cách tiếp cận từng cấu trúc riêng lẻ trong hai vụ việc của mình với hai kết quả trái ngược nhau. Trong vụ tranh chấp với El Salvador, Honduras đệ trình chứng cứ thực thi chủ quyền đối với Meanguera và Meanguerita chung chung mơ hồ vì không đề cập đích xác từng cấu trúc nên đã không thuyết phục được Tòa. Trong vụ tranh chấp với Nicaragua, Honduras lại nhờ có hiểu biết chính xác từng cấu trúc hơn nên đã giành chiến thắng tuyệt đối. Có cơ sở nhất định để cho rằng Honduras đã tự rút kinh nghiệm từ thất bại trước El Salvador từ sự mơ hồ của chứng cứ; Honduras có thể thắng trong vụ với El Salvador nếu thuyết phục đối phương và Tòa chọn cách tiếp cận một thể thống nhất.

Malaysia đã chọn cách tiếp cận một thể thống nhất trong tranh chấp với Indonesia, Tòa nhận định dù chứng cứ của Malaysia cũng khiêm tốn về số lượng[15] nhưng thuyết phục hơn so với phía đối phương nên đã dành thắng lợi ở hai cấu trúc Ligitan và Sipadan. Tuy nhiên, trong tranh chấp với Singapore, Malaysia đã chọn cách tiếp cận từng cấu trúc riêng lẻ. Kết quả là, Malaysia để mất chủ quyền cho Singapore khi Tòa thừa nhận Malaysia có danh nghĩa chủ quyền ban đầu với nhóm đảo đang tranh chấp nhưng vì im lặng trước các hành vi thực thi của quyền của Singapore đối với đảo Pedra Branca/ Pulau Batu Puteh trong thời gian tương đối ngắn (27 năm) đã bị mất danh nghĩa chủ quyền[16]. Trong khi đó, danh nghĩa chủ quyền ban đầu của Malaysia đối với Middle Rocks vẫn được thừa nhận. Có cơ sở để cho rằng nếu Malaysia có thể thuyết phục được Singapore và Tòa đưa ra phán quyết chung cho cả cụm đảo thì có thể Tòa sẽ không bác bỏ danh nghĩa chủ quyền ban đầu của Malaysia ở riêng cấu trúc Pedra Branca/ Pulau Batu Puteh mà đưa ra quan điểm tương tự Middle Rocks. Tuy nhiên, Singapore cũng có thể sẽ không chấp nhận đưa vụ việc ra Tòa nếu xét thấy cách tiếp cận như vậy hoàn toàn bất lợi với mình.

Trong quá trình diễn ra vụ việc, các bên có thể thay đổi cách tiếp cận. Trong vụ Qatar và Bahrain, về vấn đề liệu đảo Janan có nằm trong quần đảo Hawar (Tòa công nhận chủ quyền cho Bahrain), Qatar đã thay đổi chiến thuật khi ban đầu cho rằng đảo Janan nằm trong quần đảo Hawar và đề nghị Tòa đưa ra phán quyết toàn bộ quần đảo Hawar bao gồm cả đảo Janan cho mình, nhưng sau khi xét thấy Tòa nghiêng dần về hướng công nhận chủ quyền của Bahrain đối với quần đảo Hawar nên Qatar thay đổi đệ trình và thuyết phục được Toà xử riêng cho trường hợp đảo Janan. Qatar đã thành công khi cuối cùng Tòa xử đảo Janan thuộc về Qatar. Vụ việc này cũng cho thấy trong trường hợp một bên tiếp cận theo hướng một thể thống nhất còn một bên tiếp cận theo hướng riêng lẻ từng cấu trúc biển, Tòa sẽ xét theo từng cấu trúc để đảm bảo tiệm cận sự thật khách quan của vụ việc.

Mặc dù cách thức đệ trình các yêu sách của các bên lên Tòa là một chiến thuật tranh tụng và có tác động nhất định đến kết luận của Tòa nhưng nhận thấy rằng, Tòa luôn hướng đến giải pháp công bằng nhất và thường cân nhắc rất thận trọng nhằm đảm bảo cân bằng lợi ích của các bên có được từ phán quyết; thậm chí có trường hợp chính Tòa chủ động góp phần giúp cho các bên điều chỉnh yêu sách để đi đến giải pháp có thể chấp nhận tốt nhất. Cụ thể:

Trong vụ El Salvador và Honduras, Tòa đã chủ động đề xuất các bên giải quyết tranh chấp tại cấu trúc El Tiger dù trước đó hai bên có yêu sách đối kháng nhưng phủ nhận có tranh chấp nên không nằm trong đệ trình ban đầu của vụ việc[17]. Đề xuất này của Tòa giúp cho kết quả cuối cùng của Honduras không hoàn toàn thất bại dù không đạt được yêu sách đối với Meanguera và Meanguerita như đệ trình ban đầu nhưng cũng đã củng cố được chủ quyền với cấu trúc El Tiger.

Trong vụ Qatar và Bahrain, đảo Janan vốn cũng không nằm trong yêu sách ban đầu của Qatar, nhờ Tòa khẳng định cấu trúc này nằm trong quần đảo Hawar (Tòa công nhận chủ quyền cho Bahrain) nên Qatar đã bổ sung và củng cố hồ sơ theo hướng chứng minh các hành vi thực thi chủ quyền đối với riêng cấu trúc này và đã dành thắng lợi.

Từ các phân tích và so sánh trên, có thể thấy rằng ưu điểm nổi bật nhất của cách tiếp cận một thể thống nhất là phát huy tối đa giá trị của các chứng cứ có đề cập đến đối tượng tranh chấp một cách bao quát và có thể giúp bên đưa ra yêu sách khỏa lấp sự thiếu vắng chứng cứ hay chứng cứ còn mơ hồ ở một số cấu trúc nhất định. Nhược điểm của cách tiếp cận này là phải đạt được sự đồng thuận của bên tranh chấp còn lại và không thay đổi quan điểm này trong suốt quá trình tố tụng. Vì nếu phía đối phương có chứng cứ thực thi chủ quyền đối với một hay một vài cấu trúc riêng lẻ thuyết phục hơn thì có thể được Toà công nhận có chủ quyền cấu trúc riêng lẻ.

Đối với cách tiếp cận từng cấu trúc riêng lẻ, ưu điểm lớn nhất là thể hiện cơ sở pháp lý của bên yêu sách chắc chắn và rõ nét hơn ở một số thực thể, qua đó khả năng được Toà công nhận chủ quyền cao hơn phía đối phương; tuy nhiên nhược điểm là cách tiếp cận này không khoả lấp được sự thiếu vắng chứng cứ đối với một số cấu trúc nằm trong yêu sách.

3. Kết luận và kiến nghị

Thông qua nghiên cứu về cách tiếp cận của Tòa ICJ trong sáu vụ việc có đối tượng là các nhóm đảo, cụm đảo, quần đảo, bài viết đúc kết những điểm chung đáng lưu ý như sau: Một là, Tòa chỉ công nhận chủ quyền của một bên tranh chấp đối với đảo hoặc đảo đá, còn các cấu trúc bãi cạn và bãi ngầm thì không phải đối tượng xác định chủ quyền; Hai là, Tòa tiếp cận dựa trên nhận thức của các bên trong vụ việc, các cách gọi “quần đảo” hay “nhóm đảo” không tác động đến bản chất quy chế pháp lý của đối tượng tranh chấp; Và ba là, cách tiếp cận theo từng cấu trúc riêng lẻ hay một thể thống nhất là chiến thuật tranh tụng và có ảnh hưởng nhất định đến kết luận cuối cùng của Tòa.

Đối với tranh chấp chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, đây là đối tượng tranh chấp của hai nước ba bên. Cho đến nay, các văn bản nhà nước thể hiện yêu sách một cách chính thức của cả ba bên Việt Nam, Trung Quốc và Đài Loan đều có chung cách tiếp cận: đây là một nhóm đảo có tên gọi chung. Việt Nam gọi là Hoàng Sa, Trung Quốc và Đài Loan gọi là Tây Sa, các tài liệu của bên thứ ba cũng gọi chung nhóm này là Paracels. Xét thấy, đa số các chứng cứ thực thi chủ quyền của Việt Nam chủ yếu tiếp cận theo hướng khẳng định chủ quyền đối với toàn bộ quần đảo nên việc giữ cách tiếp cận toàn bộ quần đảo như một thể thống nhất sẽ phát huy tối đa giá trị chứng cứ từ phía Việt Nam.

Đối với tranh chấp chủ quyền quần đảo Trường Sa, đây là đối tượng tranh chấp của năm nước sáu bên. Đáng lưu ý là, nhận thức của các bên về phạm vi tranh chấp không giống nhau. Cụ thể, chỉ có Việt Nam, Trung Quốc/ Đài Loan yêu sách chủ quyền với toàn bộ quần đảo; còn Philippines, Malaysia và Brunei chỉ yêu sách một số cấu trúc biển. Thậm chí ngay cả nhận thức của Việt Nam và Trung Quốc hay Đài Loan về phạm vi toàn bộ quần đảo Trường Sa cũng có sự khác biệt. Đơn cử như, yêu sách chủ quyền của Trung Quốc/ Đài Loan đối với quần đảo Nam Sa (cách Trung Quốc gọi quần đảo Trường Sa) có bao gồm bãi Tăng Mẫu (曾姆灘, James Shoal) nhưng Việt Nam không tính thực thể này vào phạm vi quần đảo Trường Sa. Với tình hình như vậy, cách tiếp cận theo hướng lập hồ sơ thực thi chủ quyền cho từng cấu trúc nổi khi triều cao cùng với bãi cạn phụ thuộc (nếu có) sẽ phù hợp hơn với thực tiễn, qua đó bảo vệ lợi ích thiết thực nhất cho Việt Nam.

---

[1] Intenational Court of Justice, List of all cases, [https://www.icj-cij.org/list-of-all-cases], truy cập ngày 17/9/2023. Nhóm tác giả không tính đến những vụ việc các bên đệ trình Tòa xem xét lại hoặc giải thích bản án đã được ban hành trước đó.

[2] Intenational Court of Justice, Land, Island and Maritime Frontier Dispute (El Salvador/Honduras: Nicaragua intervening), Overview of the case, [https://www.icj-cij.org/en/case/75], truy cập ngày 27/11/2021.

[3] Intenational Court of Justice, Maritime Delimitation and Territorial Questions between Qatar and Bahrain (Qatar v. Bahrain), Overview of the case, [https://www.icj-cij.org/en/case/87], truy cập ngày 27/11/2021.

[4] Intenational Court of Justice, Sovereignty over Pulau Ligitan and Pulau Sipadan (Indonesia/Malaysia), Overview of the case, [https://www.icj-cij.org/en/case/102], truy cập ngày 27/11/2021.

[5] Intenational Court of Justice, Territorial and Maritime Dispute between Nicaragua and Honduras in the Caribbean Sea (Nicaragua v. Honduras), Overview of the case, [https://www.icj-cij.org/en/case/120], truy cập ngày 27/11/2021.

[6] Intenational Court of Justice, Sovereignty over Pedra Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Overview of the case, [https://www.icj-cij.org/en/case/130], truy cập ngày 27/11/2021.

[7] Intenational Court of Justice, Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v. Colombia), Overview of the case, [https://www.icj-cij.org/en/case/124], truy cập ngày 27/11/2021.

[8] “In any event, since, for Qatar, Hadd Janan is “a small area of sandy bottom below water at low tide, and, for Bahrain, forms only one island with Janan at low tide, the Court considers itself entitled to treat Janan and Hadd Janan as one island.” Intenational Court of Justice, Maritime Delimitation and Territorial Questions between Qatar and Bahrain (Qatar v. Bahrain), Judgment of 16 March 2001, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/87/087-20010316-JUD-01-00-EN.pdf], pp. 150.

[9] “It finds that Qatar has sovereignty over Janan Island including Hadd Janan.” Intenational Court of Justice, Maritime Delimitation and Territorial Questions between Qatar and Bahrain (Qatar v. Bahrain), Judgment of 16 March 2001, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/87/087-20010316-JUD-01-00-EN.pdf], pp.165.

[10] “The Court notes that the Parties do not dispute the fact that Bobel Cay, Savanna Cay, Port Royal Cay and South Cay remain above water at high tide. They thus fall within the definition and régime of islands under Article 121 of UNCLOS (to which Nicaragua and Honduras are both parties). Therefore these four features will hereinafter be referred to as islands”. Intenational Court of Justice, Territorial and Maritime Dispute between Nicaragua and Honduras in the Caribbean Sea (Nicaragua v. Honduras), Judgment of 8 October 2007, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/120/120-20071008-JUD-01-00-EN.pdf], pp.137.

[11] Intenational Court of Justice, Sovereignty over Pedra Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Judgment of 23 May 2008, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/130/130-20080523-JUD-01-00-EN.pdf], pp.16, 18, 299.

[12] Intenational Court of Justice, Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v. Colombia), Judgment of 13 December 2007, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/124/124-20071213-JUD-01-00-EN.pdf], pp.19, 22, 24.

[13] “Meanguera is now, and has long been inhabited. Meanguerita is not. Throughout the argument before the Chamber the islands of Meanguera and Meanguerita were treated by both Parties as constituting a single insular unity; neither Party, in its final submissions, claimed a separate treatment for each of the two islands”. Intenational Court of Justice, Land, Island and Maritime Frontier Dispute (El Salvador/Honduras: Nicaragua intervening), Judgment of 11 September 1992, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/75/075-19920911-JUD-01-00-EN.pdf], pp.356.

[14] Intenational Court of Justice, Maritime Delimitation and Territorial Questions between Qatar and Bahrain (Qatar v. Bahrain), Judgment of 16 March 2001, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/87/087-20010316-JUD-01-00-EN.pdf], pp. 35.

[15] Intenational Court of Justice, Sovereignty over Pulau Ligitan and Pulau Sipadan (Indonesia/Malaysia), Judgment of 17 December 2002, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/102/102-20021217-JUD-01-00-EN.pdf], pp. 148.

[16] Intenational Court of Justice, Sovereignty over Pedra Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Judgment of 23 May 2008, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/130/130-20080523-JUD-01-00-EN.pdf], pp. 290.

[17] Intenational Court of Justice, Land, Island and Maritime Frontier Dispute (El Salvador/Honduras: Nicaragua intervening), Judgment of 11 September 1992, [https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/75/075-19920911-JUD-01-00-EN.pdf], pp. 329.

Trần Thị Kim Nguyên và Nguyễn Phúc Thiện

Giảng viên, Khoa Luật – Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh

Một phần nội dung bài viết này đã được đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 4(420) 2023, trang 66-73.